Markten in de Dordogne: hoe ze werken en welke je kiest

Markten in de Dordogne zijn een van de beste redenen om een dag rond een stad te plannen in plaats van rond één bezienswaardigheid. Als je bij ons verblijft, heb je echt iets te kiezen: Issigeac, Périgueux, Bergerac en Sarlat liggen allemaal binnen bereik met de auto, elk met hun eigen karakter. Dit stuk legt uit hoe een Franse markt eigenlijk werkt, wat de verschillende soorten markten betekenen voor wat er op de kraam ligt, en welke van de plaatselijke steden bij welk soort dag past.

Lang voordat Frankrijk, of de Dordogne, bestond

Markten zijn ongeveer zo oud als handel zelf. Openluchtmarkten maakten deel uit van het dagelijks leven in het oude Babylonië, Assyrië, Fenicië, Griekenland, Egypte en op het Arabisch schiereiland, en volgens geschreven bronnen bestond er al rond 3000 v.Chr. een vorm van bazaar in het Midden-Oosten, met lange rijen kramen onder een overkapping tegen de zon. In het oude Griekenland draaide de handel om de agora, het open centrale plein van de stad, waar kraamhouders per vak gegroepeerd stonden: vis op de ene plek, kleding op de andere, en kostbaardere zaken zoals parfum apart gehouden. In Athene waren speciale ambtenaren aangesteld om toezicht te houden op gewichten, maten en munten, zodat kopers niet werden bedrogen. Rome handelde via zijn forums, en in Pompeii, een stad met ongeveer 12.000 inwoners, werden levensmiddelen verkocht bij het Forum, terwijl vee aan de rand van de stad bij het amfitheater werd gehouden. Kraamhouders daar betaalden marktbelasting voor het recht om te handelen, en een bewaard gebleven stuk graffiti noemt een hele cyclus van zeven dagen aan markten die rouleerden tussen naburige steden. Niets van dit alles speelde zich af in de buurt van de Périgord, maar het is goed om te weten hoe oud, en hoe zorgvuldig gereguleerd, het hele idee van een marktplein al was.

Hoe markten zich verspreidden over middeleeuws Europa

Het woord markt komt van het Latijnse mercatus. Het vroegst opgetekende gebruik van het Engelse woord staat in de Anglo-Saxon Chronicle van 963, geschreven tijdens de regering van Alfred de Grote: Ic wille þæt markete beo in þe selue tun, wat betekent: ik wil dat er in dezelfde plaats een markt is. Vanaf de twaalfde eeuw begonnen vorsten en heren charters te verlenen die een bepaalde stad toestonden op vaste dagen markt te houden, in ruil voor een jaarlijkse vergoeding, en zodra een charter was verleend, mocht geen concurrerende markt in de buurt op dezelfde dagen openen. Kermissen, meestal eenmaal per jaar gehouden en verbonden aan een religieus feest, verhandelden kostbaardere goederen en gingen gepaard met vertier: dans, muziek, ridderspelen. Gewone markten, wekelijks of tweewekelijks gehouden, draaiden om het alledaagse: verse producten en benodigdheden. Doordat er steeds meer charters kwamen, spreidden marktsteden zich bewust over het land, dicht genoeg bij elkaar zodat een boer op één dag naar de markt en weer terug kon, ongeveer tien kilometer, maar ver genoeg uit elkaar om niet rechtstreeks met elkaar te concurreren om dezelfde handel. In Engeland alleen al werden tussen 1200 en 1349 ongeveer 2.000 nieuwe markten opgericht, en in 1516 had het land 2.464 markten en 2.767 kermissen. Daarnaast werd de regelgeving rond gewichten, maten en de kwaliteit van verkochte goederen steeds strenger, precies omdat die regelgeving kopers het vertrouwen gaf dat ze eerlijk werden behandeld. Dat vertrouwen is nog steeds de hele reden van bestaan van een markt, waar die ook wordt gehouden.

Wat je eigenlijk koopt op een Franse markt

In Frankrijk groeide de klassieke markt voort uit precies deze behoefte: een plek om te verkopen wat een tuin, een boomgaard, een kleine boerderij of een werkplaats produceerde, in hoeveelheden te klein of te onregelmatig om de landelijke handel te interesseren. Rechtstreeks verkopen, zonder zware verpakking, transport of tussenpersoon, betekende een eerlijkere opbrengst voor de teler of maker en een betere prijs voor de klant. Dat is nog steeds het idee achter een kraam op een markt in de Dordogne, volgeladen met walnoten, pruimen, kaas of een boerenpaté. Het is echter goed om te weten dat diezelfde vrije handel die een lokale producent toestaat naast iedereen te verkopen, ook een kraamhouder toestaat goederen door te verkopen die elders zijn ingekocht, ook uit het buitenland. Een marktplein staat open voor iedereen die een vergunning heeft om er te handelen, niet alleen voor mensen die daadwerkelijk hebben geteeld wat op de tafel ligt. Als het je iets uitmaakt om precies te weten waar je lunch vandaan komt, vraag het dan gewoon rechtstreeks aan de verkoper. Onze gids over eten in de Périgord gaat dieper in op wat je daadwerkelijk aantreft op de kramen en op het bord.

Markten alleen voor producenten, en waarom ze bestaan

Sommige Franse boeren, ontevreden over het feit dat geïmporteerde producten naast de hunne worden verkocht, hebben markten opgezet die doorverkopers helemaal uitsluiten: een marché de producteurs, alleen toegankelijk voor mensen die zelf hebben geteeld, gefokt of gemaakt wat ze verkopen. Dat idee heeft een sterke politieke geschiedenis in Frankrijk. Een van de bekendste producentenmarkten, in het gehucht Montredon op het Larzac-plateau, ontstond rechtstreeks uit de boerenbeweging van de Larzac en het verzet tegen de Wereldhandelsorganisatie, opgericht in 1988 door een vereniging van boeren en supporters waaronder Joseph Bové. Die specifieke markt vind je niet in de Dordogne, maar hetzelfde principe, een kraam gerund door degene die het product zelf heeft geteeld, is precies waarnaar je moet zoeken als dat is wat je wilt van een ochtend uit: kijk uit naar een bordje producteur, of vraag het simpelweg.

De veilingmarkt, ter vergelijking

Niet elke Franse markt werkt op basis van rondkijken en afdingen. Een marché à la criée is een veilingmarkt, meestal voor vis of ander bederfelijk product, waar een chef de vente, vroeger crieur genoemd, een startprijs per kilogram uitroept. Bij een marché au cadran daalt de prijs totdat een koper interesse toont en de partij overneemt, met een ingebouwde bodemprijs zodat het bedrag niet te laag kan zakken. Op een marktplein in de Dordogne zul je dit niet snel tegenkomen, het past meer bij havens en groothandelshallen, maar het maakt deel uit van diezelfde brede traditie van gereguleerde openbare handel die elke hier beschreven markt heeft vormgegeven.

Welke Dordogne-stad je kiest vanuit de tour

Gasten van de tour komen met de auto en bouwen hun dagtrips vaak rond de steden van de Dordogne, soms met een uitstapje over de grens naar de naburige Lot. Hier is wat elk van de belangrijkste keuzes daadwerkelijk te bieden heeft.

Issigeac, voor een marktochtend

Issigeac is een klein middeleeuws dorp, aangelegd op een cirkelvormig plan rond zijn kerk en zijn zeventiende-eeuwse bisschoppelijk paleis, nog altijd deels omringd door dertiende-eeuwse muren en met vakwerkhuizen langs de straten. Het ligt in het wijngebied van Bergerac, ongeveer 20 km ten zuidoosten van Bergerac zelf. De zondagochtendmarkt biedt gastronomische producten, lokale wijnen, vlees, fruit en groenten, rechtstreeks door de producenten naar de markt gebracht. Een goede keuze als het winkelen zelf het doel van de dag is, met de middeleeuwse straten van het dorp als extra.

Périgueux, voor een dag in de stad

Périgueux is de prefectuur van het departement Dordogne en was historisch gezien de hoofdstad van de Périgord. Het is ook de zetel van een rooms-katholiek bisdom, wat een idee geeft van hoe lang het al de belangrijkste stad van de streek is. Het ligt in rechte lijn ongeveer 20 km ten noorden van de tour. Als de grootste stad binnen gemakkelijk bereik is het de moeite waard als je een volwaardige dag in een stad wilt, met tijd om de straten en de geschiedenis te verkennen.

Bergerac, aan de rivier

Bergerac is de onderprefectuur van de Dordogne en na Périgueux de gemeente met de meeste inwoners, gelegen aan de oevers van de rivier de Dordogne, ongeveer 22 km ten zuidwesten van de tour. In 2013 kreeg het van het ministerie van Cultuur de titel Ville Dart et d’Histoire, en de straten langs de rivier zijn de moeite van een wandeling waard. Het is verstandig om bij het plaatselijke toeristenkantoor te informeren naar marktdagen, want die kunnen wijzigen.

Sarlat, voor een langere dag uit

Sarlat-la-Canéda, meestal gewoon Sarlat genoemd, is de belangrijkste toeristische trekpleister van de Périgord Noir en van deze vier het verst van de tour, ongeveer 46 km naar het oosten. Het werd pas in 1965 één gemeente, toen de afzonderlijke plaatsen Sarlat en La Canéda werden samengevoegd. Die afstand maakt er meer een volledige dag van dan een snel uitstapje, met genoeg te zien om de rit te rechtvaardigen.

De dag plannen

Omdat marktdagen per stad verschillen, en kunnen wijzigen, is het slim om vooraf even bij het plaatselijke toeristenkantoor te informeren, in plaats van te vertrouwen op iets wat je hebt uitgeprint. Verder komt het plannen vooral neer op de vraag hoe ver je wilt rijden: Vergt, de dichtstbijzijnde plaats bij de tour op ongeveer 5 km, komt het dichtst bij een gewoon boodschappenuitstapje, terwijl Issigeac, Périgueux en Bergerac allemaal op korte rijafstand liggen, en Sarlat de moeite waard is om er een volledige dag voor uit te trekken. Onze gids over de streek geeft meer informatie over het plannen van dagtrips vanuit de tour, inclusief een af en toe uitstapje over de departementsgrens naar de Lot. En als je nog niet hebt gezien waar je zou verblijven terwijl je dit allemaal plant, lees dan meer over de tour zelf.

Niets van dit alles is ingewikkeld zodra je het één keer hebt gedaan: kom langs, kijk naar wat er daadwerkelijk op de kraam ligt in plaats van naar wat er op een bordje staat, en vraag de verkoper rechtstreeks als je wilt weten waar iets vandaan komt. Het is, tenslotte, precies dezelfde vraag die klanten al stellen op markten zolang markten bestaan.

Good to know

Wat is het verschil tussen een klassieke markt en een marché de producteurs?

Een klassieke Franse markt staat open voor iedereen die er een vergunning heeft om te handelen, waardoor lokale telers naast kraamhouders staan die goederen van verder weg doorverkopen. Een marché de producteurs sluit doorverkopers volledig uit: iedereen die er verkoopt, heeft het product zelf geteeld, gefokt of gemaakt.

Is er een markt in Issigeac?

Ja. Issigeac heeft op zondagochtend een markt met lokale wijn, vlees, fruit en groenten, rechtstreeks verkocht door producenten. Voor markten in Périgueux, Bergerac of Sarlat is het verstandig om vooraf bij het plaatselijke toeristenkantoor te informeren voordat je er een uitstapje omheen plant.

Welke stad in de Dordogne ligt het dichtst bij de tour?

Vergt, de dichtstbijzijnde plaats op ongeveer 5 km, is handig voor dagelijkse boodschappen. Issigeac, Périgueux en Bergerac liggen allemaal op korte rijafstand, terwijl Sarlat, op ongeveer 46 km, beter als volledige dag uit kan worden ingepland.